Yeni Teslim Edilen Binalarda Temizlik ve Kullanıma Hazırlık Kontrol Listesi

Yeni teslim edilen bir binanın kullanıma hazır hâle gelmesi, inşaat çalışmalarının bitmesi ve anahtarların teslim edilmesiyle sınırlı değildir. İnşaat veya tadilat sonrasında yüzeylerde kalan ince toz, cam ve doğrama kalıntıları, zemin kirleri, nem sorunları ve havalandırma sistemlerinin durumu da değerlendirilmelidir. Ofis, fabrika, mağaza, depo, konut ve diğer ticari alanlarda temizlik süreci, binanın kullanım amacına ve teslim koşullarına uygun şekilde planlanmalıdır.

Yeni bina temizliğinde en sağlıklı yaklaşım, işleri belirli bir sıraya koymak ve her aşamayı kontrol listesiyle takip etmektir. Önce inşaat atıkları ve yoğun kir uzaklaştırılır; ardından ince temizlik yapılır. Son aşamada camlar, zeminler, sabit donanımlar, ortak alanlar ve kullanım öncesi koşullar kontrol edilir. İnşaat tozu içerebilen alanlarda ise yalnızca görsel temizlik yeterli kabul edilmemeli; tozun yayılmasını önleyen uygun yöntemler kullanılmalıdır.

Bu rehberde yeni teslim edilen binalarda temizlik ve kullanıma hazırlık sürecinin nasıl planlanacağını, hangi alanların kontrol edilmesi gerektiğini ve profesyonel temizlik hizmeti alırken hangi kriterlerin değerlendirilmesinin yararlı olacağını bulabilirsiniz.

Yeni teslim edilen binalarda temizlik neden önemlidir?

İnşaat ve tadilat çalışmaları; toz, ambalaj atığı, harç ve boya kalıntıları gibi farklı türde kirleticiler oluşturabilir. Bu kalıntılar zeminlerde, pencere pervazlarında, sabit mobilyalarda, havalandırma menfezlerinin çevresinde ve kolay fark edilmeyen yüzeylerde birikebilir. Bina kullanıma açılmadan önce uygun temizlik yapılması, bu kirlerin uzaklaştırılmasına ve mekânın daha düzenli bir şekilde kullanıma hazırlanmasına yardımcı olur.

Temizlik aynı zamanda teslim öncesi inceleme için daha elverişli bir ortam sağlar. Toz ve kir uzaklaştırıldığında camlardaki çizikler, yüzey hasarları, boya kusurları veya su sızıntısına ilişkin işaretler daha kolay fark edilebilir. Bununla birlikte, temizlik sırasında görülen bir kusurun teknik değerlendirmesi ve giderilmesi ilgili yüklenici veya uzman ekip tarafından yapılmalıdır.

İç ortam koşulları da dikkate alınmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü, binalarda kalıcı nemin ve küf oluşumunun önlenmesini iç ortam sağlığı açısından önemli bir konu olarak ele alır. Nem lekeleri, yoğuşma, küf kokusu veya su sızıntısı belirtileri varsa bunlar yalnızca yüzey temizliğiyle kapatılmamalı; altta yatan neden araştırılmalıdır (World Health Organization [WHO], 2009).

Önemli bir ayrım şudur: Temiz bir bina, teknik açıdan otomatik olarak kullanıma hazır bir bina anlamına gelmez. Temizlik; elektrik, mekanik, yangın güvenliği, asansör, su tesisatı, havalandırma performansı veya resmî kabul kontrollerinin yerine geçmez. Bu kontroller, projenin teknik kabul ve işletmeye alma süreçlerinde ayrıca doğrulanmalıdır.

Yeni bina temizliği hangi aşamalardan oluşur?

1. Ön keşif ve temizlik kapsamının belirlenmesi

Temizlik başlamadan önce binanın büyüklüğü, kat sayısı, kullanım amacı, yüzey çeşitliliği, kirlilik düzeyi ve erişim koşulları değerlendirilmelidir. Cam cepheler, yüksek tavanlar, geniş zeminler, sabit dolaplar, teknik hacimler ve ortak alanlar iş planında ayrı ayrı ele alınabilir.

Bu aşamada şu sorular yanıtlanmalıdır:

• İnşaat ve tadilat faaliyetleri tamamen sona erdi mi?
• Temizlik sırasında başka ekipler çalışmaya devam edecek mi?
• Hangi alanlar kaba temizlik, hangileri ince temizlik kapsamında?
• Cam, doğrama, zemin veya doğal taş gibi hassas yüzeyler var mı?
• Yüksekte çalışma, özel erişim ekipmanı veya özel atık yönetimi gerekiyor mu?
• Binanın kullanım amacı nedeniyle özel hijyen veya işletme prosedürleri uygulanmalı mı?

Bu soruların yanıtları, personel ve ekipman planlamasının yanı sıra işin süresini ve teklif kapsamını da etkiler. Özellikle fabrika, depo, sağlık tesisi ve gıda üretim alanları gibi özel koşullara sahip yerlerde genel bina temizliği yaklaşımı tek başına yeterli olmayabilir.

2. Kaba temizlik ve inşaat atıklarının uzaklaştırılması

Kaba temizlikte ambalajlar, gevşek inşaat kalıntıları ve yoğun kirler uygun yöntemlerle uzaklaştırılır. Atıkların türüne göre ayrılması ve ilgili atık yönetimi kurallarına göre taşınması gerekir. Keskin parçalar, ağır malzemeler ve içeriği bilinmeyen atıklar gelişigüzel toplanmamalıdır.

Bu aşamada amaç, alanı detaylı temizlik için erişilebilir ve düzenli hâle getirmektir. Harç, boya, silikon veya yapıştırıcı gibi yüzeye yapışmış kalıntılar için ayrıca değerlendirme yapılmalıdır. Her kalıntıyı kazımak veya yoğun kimyasalla çözmeye çalışmak, camlarda, zeminlerde ve bitmiş kaplamalarda hasara yol açabilir.

3. İnce temizlik ve toz kontrolü

Kaba temizlikten sonra, toz oluşturan işler tamamlandığında ince temizliğe geçilir. Yüksek yüzeyler, pervazlar, sabit mobilyalar, kapılar, doğramalar ve uygun diğer yüzeyler, yüzey özelliklerine göre temizlenir. Genel olarak yukarıdan aşağıya ilerlemek ve zemin temizliğini uygun aşamaya bırakmak yeniden kirlenmeyi azaltmaya yardımcı olur.

Ancak inşaat tozunun kontrolünde yalnızca işlem sırası yeterli değildir. Beton ve harç gibi yapı malzemelerinden kaynaklanan toz, koşullara bağlı olarak solunabilir kristal silika içerebilir. ABD OSHA, silika maruziyeti oluşturabilecek temizlik faaliyetlerinde, uygulanabilir olduğu durumlarda ıslak yöntemler, HEPA filtreli vakumlama veya maruziyeti azaltan diğer yöntemlerin tercih edilmesini; kuru süpürme ve basınçlı havanın kullanımının ise belirli koşullarla sınırlandırılmasını belirtir (Occupational Safety and Health Administration [OSHA], t.y.).

Bu nedenle yoğun inşaat tozu bulunan alanlarda tozu kontrolsüz biçimde havaya kaldıran yöntemlerden kaçınılmalıdır. Kullanılacak ekipman, tozun niteliğine ve işin risk değerlendirmesine göre seçilmelidir.

4. Camlar, doğramalar ve sabit donanımlar

Cam yüzeylerde ve doğramalarda ince toz, parmak izi, boya, silikon veya harç kalıntıları görülebilir. Temizlik yöntemi seçilirken camın türü, varsa kaplaması ve üretici bakım talimatları dikkate alınmalıdır. Sert parçalarla kontrolsüz kazıma yapmak cam yüzeylerde çizik oluşturabilir.

Kapılar, kapı kolları, dolap dış yüzeyleri, tezgâhlar, süpürgelikler ve erişilebilir sabit donanımlar da iş kapsamına göre temizlenmelidir. Dolap içlerinin, depolama alanlarının veya teknik hacimlerin temizliği hizmet kapsamında değilse bu durum önceden açıklığa kavuşturulmalıdır.

5. Zemin temizliği

Zeminlerde kullanılacak yöntem, kaplamanın türüne göre belirlenmelidir. Seramik, doğal taş, ahşap, laminat, vinil ve epoksi yüzeyler aynı kimyasal veya mekanik uygulamaya uygun olmayabilir. Özellikle yeni uygulanmış kaplamalarda üreticinin kürlenme süresi ve bakım talimatları kontrol edilmelidir.

Temizlik öncesinde zemindeki kalıntıların türü de değerlendirilmelidir. Harç ve derz kalıntıları için kullanılan ürünler her doğal taş veya metal yüzeyde güvenli olmayabilir. Uygun olmayan ürün veya ekipman, yüzeyde matlaşma, çizilme, renk değişimi ya da kaplama hasarı oluşturabilir.

Yeni teslim edilen binalar için kullanıma hazırlık kontrol listesi

Aşağıdaki kontrol listesi, bina yöneticilerinin, proje ekiplerinin ve temizlik hizmeti sağlayıcılarının teslim öncesi süreci sistematik şekilde takip etmesine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Liste, binanın kullanım amacına, sözleşmeye ve ilgili teknik kabul prosedürlerine göre uyarlanmalıdır.

A. Bina ve alanların genel durumu

• İnşaat ve tadilat faaliyetlerinin tamamlanma durumu ilgili proje sorumlusuyla doğrulandı mı?
• Temizlenecek alanlar ve hizmet kapsamı yazılı olarak belirlendi mi?
• İnşaat atıkları ve ambalajlar uygun şekilde uzaklaştırıldı mı?
• Koridorlar, merdivenler ve çıkış yolları atıklardan arındırıldı mı?
• Görünür yüzey hasarları, tamamlanmamış işler veya su sızıntısı belirtileri kaydedildi mi?
• Temizlik ekibinin güvenli çalışması için gerekli erişim ve çalışma koşulları sağlandı mı?

B. Zeminler ve yatay yüzeyler

• Zeminlerdeki gevşek kir ve inşaat tozu uygun yöntemle giderildi mi?
• Zemin kaplamasının türü ve üretici bakım talimatları dikkate alındı mı?
• Harç, boya veya yapıştırıcı kalıntıları yüzeye zarar vermeyecek yöntemlerle değerlendirildi mi?
• Süpürgelikler, köşeler ve erişilebilir kenar bölgeleri kontrol edildi mi?
• Tezgâhlar, raflar ve diğer yatay yüzeylerde kalan tozlar temizlendi mi?
• Temizlik sonrasında zeminde kayma riski oluşturabilecek ıslak alanlar kontrol edildi mi?

C. Camlar, kapılar ve doğramalar

• Camların iç yüzeyleri ve kapsam dâhilindeyse dış yüzeyleri temizlendi mi?
• Cam çerçeveleri, pencere pervazları ve doğrama çevreleri kontrol edildi mi?
• Kapılar, kapı kolları ve erişilebilir yüzeylerdeki kir ve parmak izleri giderildi mi?
• Cam veya doğramalarda çizik, çatlak ya da hasar belirtisi varsa kayıt altına alındı mı?
• Camdaki sert kalıntılar için yüzeye uygun yöntem seçildi mi?

D. Mutfak, banyo ve ortak kullanım alanları

• Lavabo, batarya, klozet ve diğer vitrifiye yüzeyleri uygun ürünlerle temizlendi mi?
• Tezgâhlar, dolap yüzeyleri ve sabit donanımlar iş kapsamına uygun şekilde temizlendi mi?
• Ortak alanlar, merdivenler ve asansör kabinleri kapsam dâhilindeyse kontrol edildi mi?
• Çöp kutuları ve atık toplama alanları temizlenerek kullanıma hazırlandı mı?
• Yüksek temas yüzeyleri, kullanım koşullarına uygun bir temizlik planına dâhil edildi mi?
• Gerekli alanlarda temizlik malzemelerinin kalıntıları uygun şekilde giderildi mi?

E. İç ortam koşulları, nem ve havalandırma

• Duvarlarda, tavanlarda ve pencere çevrelerinde görünür nem veya küf belirtisi var mı?
• Yoğuşma, su sızıntısı veya küf kokusu gibi işaretler varsa ilgili teknik ekip bilgilendirildi mi?
• Havalandırma menfezlerinin çevresinde görünür toz ve inşaat kalıntıları temizlendi mi?
• Havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin işletmeye alma ve bakım kontrolleri yetkili ekiplerce doğrulandı mı?
• Yeni kaplama ve yapı malzemelerinden kaynaklanabilecek kokular veya iç ortam hava kalitesi sorunları varsa uygun değerlendirme yapıldı mı?
• Gerekiyorsa kullanım öncesi havalandırma veya iç ortam hava kalitesi değerlendirmesi planlandı mı?

ASHRAE, iç ortam hava kalitesini iyileştirmek için kirletici kaynakların kontrol edilmesi, uygun havalandırma sağlanması ve gerektiğinde hava temizleme yöntemlerinden yararlanılması gibi yaklaşımları ele alır. Yeni veya yenilenmiş binalarda uygulanacak havalandırma ve kullanım öncesi işletme adımları, sistem tasarımı, dış hava koşulları, sıcaklık ve nem şartları dikkate alınarak yetkili teknik ekip tarafından belirlenmelidir (ASHRAE, 2024).

F. Elektrik, mekanik sistemler ve güvenli kullanım

• Elektrik, su, ısıtma-soğutma, havalandırma ve diğer teknik sistemlerin kabul veya işletmeye alma kontrolleri ilgili uzmanlar tarafından tamamlandı mı?
• Priz, anahtar ve elektrik donanımlarının çevresi güvenli yöntemlerle temizlendi mi?
• Yangın algılama, acil aydınlatma ve güvenlik sistemlerinin kontrolleri temizlik işinden ayrı olarak doğrulandı mı?
• Asansör ve diğer özel ekipmanların kullanıma açılması için gerekli teknik onaylar alındı mı?
• Temizlik sırasında kullanılan kimyasalların ürün talimatları ve güvenlik bilgi formları dikkate alındı mı?
• Temizlik ekipmanları ve kimyasallar bina kullanıcılarının erişemeyeceği uygun alanlara kaldırıldı mı?

Bu bölümdeki maddeler temizlik hizmetinin tek başına gerçekleştirebileceği kontroller olarak yorumlanmamalıdır. Teknik sistemlerin çalışır durumda olduğunu doğrulamak, ilgili uzmanlık ve kabul prosedürlerini gerektirir.

G. Son kontrol ve teslim kayıtları

• Temizlik kapsamındaki bütün alanlar son kez gözden geçirildi mi?
• Eksik kalan işler ve tekrar temizlenmesi gereken noktalar kayıt altına alındı mı?
• Temizlik sırasında fark edilen hasarlar veya teknik sorunlar ilgili sorumluya bildirildi mi?
• Atıklar ve temizlik malzemeleri alandan uzaklaştırıldı mı?
• Islak zemin, erişim engeli veya temizlik kimyasalı kalıntısı gibi geçici riskler giderildi mi?
• İş kapsamına göre kontrol listesi, eksik iş kaydı veya teslim tutanağı hazırlandı mı?

Yeni teslim edilen binalarda iç ortam hava kalitesi nasıl ele alınmalı?

Yeni yapı malzemeleri, boyalar, yapıştırıcılar, kaplamalar ve mobilyalar iç ortama çeşitli kimyasal bileşenler salabilir. Bu emisyonların düzeyi; malzeme türüne, ürün özelliklerine, uygulama koşullarına, sıcaklığa ve havalandırmaya bağlı olarak değişir. Bu nedenle yalnızca kokunun azalması, iç ortam hava kalitesinin tüm yönleriyle uygun olduğunu kanıtlamaz.

ASHRAE'nin iç ortam hava kalitesi yaklaşımında kaynak kontrolü, uygun dış hava havalandırması ve gerektiğinde hava temizleme birlikte değerlendirilir. Yeni bir binada havalandırma sisteminin ne zaman ve hangi çalışma koşullarında işletileceği, sistem tasarımına ve teknik gerekliliklere göre belirlenmelidir. Her bina için aynı süreyi veya aynı hava değişim sayısını genel kural olarak uygulamak doğru değildir.

Hava kalitesiyle ilgili belirgin bir sorun şüphesi varsa, gerekli ölçüm veya incelemeler uygun uzmanlar tarafından planlanmalıdır. Temizlik, yüzeylerdeki toz ve kirin giderilmesine yardımcı olur; ancak bütün gazları, uçucu organik bileşikleri veya havalandırma kaynaklı sorunları tek başına ortadan kaldırdığı varsayılmamalıdır.

Nem ve küf belirtileri neden yalnızca temizlenmemeli?

Yeni teslim edilen binalarda nem lekesi, yoğuşma, küf kokusu veya görünür küf fark edildiğinde, yalnızca yüzeyin silinmesi kalıcı çözüm olmayabilir. Su sızıntısı, yetersiz havalandırma, yoğuşma veya yapı kabuğundaki bir kusur gibi nedenler araştırılmalıdır.

Dünya Sağlık Örgütü, kalıcı nem ve mikrobiyal büyümenin önlenmesini veya en aza indirilmesini önerir. Nem kaynağı giderilmeden yalnızca görünen küfün temizlenmesi, sorunun tekrar ortaya çıkmasına yol açabilir (WHO, 2009).

Bu tür belirtiler görüldüğünde şu adımlar izlenebilir:

• Belirti görülen alanı ve etkilenen yüzeyleri kayıt altına almak.
• Su sızıntısı veya yoğuşma olasılığını teknik sorumluya bildirmek.
• Gerekli durumlarda alanı kullanıma açmadan önce uygun teknik inceleme yaptırmak.
• Küf giderme işlemini, alanın büyüklüğüne ve durumuna uygun yöntemlerle planlamak.
• Sorunun giderildiğini doğrulamadan yalnızca kozmetik temizlikle yetinmemek.

Yeni teslim edilen binalarda temizlik hizmeti nasıl seçilmeli?

Profesyonel bir temizlik hizmeti değerlendirilirken yalnızca metrekare başına fiyat veya toplam teklif tutarı dikkate alınmamalıdır. İşin kapsamı, yüzey türleri, temizlik yöntemi, toz kontrolü, güvenlik önlemleri ve kalite kontrol süreci birlikte incelenmelidir.

• Yazılı kapsam: Kaba temizlik, ince temizlik, camlar, zeminler, ortak alanlar ve son rötuşların teklife dâhil olup olmadığı belirtilmelidir.
• Yüzey bilgisi: Hassas cam, doğal taş, ahşap veya yeni uygulanmış kaplamalar için uygun yöntemler belirlenmelidir.
• Toz kontrolü: İnşaat tozunun niteliğine uygun ekipman ve çalışma yöntemleri değerlendirilmelidir.
• İş sağlığı ve güvenliği: Kimyasal kullanımı, yüksekte çalışma, elektrik riski ve atık yönetimi için gerekli önlemler planlanmalıdır.
• Çalışma takvimi: Temizlik, diğer yüklenicilerin çalışmaları ve teslim tarihiyle uyumlu olmalıdır.
• Kontrol kriterleri: Hangi alanların hangi ölçütlere göre kontrol edileceği ve eksiklerin nasıl giderileceği önceden belirlenmelidir.
• Teknik sınırlar: Havalandırma performansı, elektrik sistemleri veya resmî kabul gibi temizlik dışındaki kontrollerin ilgili uzmanlarca yapılacağı açık olmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Yeni teslim edilen bir binada temizlik ne zaman yapılmalı?

Genel olarak toz oluşturan inşaat ve tadilat işleri tamamlandıktan, kaba temizlik yapıldıktan sonra ince temizlik planlanır. Diğer ekipler çalışmaya devam ediyorsa temizlenmiş alanların yeniden kirlenme ihtimali dikkate alınmalıdır. Gerekirse son teslimden önce kısa bir rötuş temizliği yapılabilir.

Yeni bina temizliği ile inşaat sonrası temizlik aynı şey midir?

Birbiriyle örtüşen kavramlardır ancak kapsamları her zaman aynı değildir. İnşaat sonrası temizlik, inşaat veya tadilat kaynaklı atık ve kirlerin giderilmesini kapsayabilir. Yeni bina temizliği ise teslim öncesi son temizlik ve kullanım öncesi alan düzenlemesi gibi ek adımları da içerebilir. Kesin kapsam hizmet sözleşmesinde tanımlanmalıdır.

Yeni teslim edilen binada havalandırma sistemi mutlaka çalıştırılmalı mı?

Havalandırma sisteminin devreye alınması, işletilmesi ve kullanım öncesi yapılacak işlemler sistem tasarımı, teknik kabul koşulları ve üretici talimatlarına göre belirlenmelidir. Sistemlerin kontrolsüz biçimde çalıştırılması yerine yetkili teknik ekipten uygun işletme koşulları doğrulanmalıdır.

İnşaat tozu normal süpürgeyle temizlenebilir mi?

Tozun içeriği ve maruziyet riski değerlendirilmeden bu yöntem tercih edilmemelidir. Beton ve harç tozu gibi malzemeler solunabilir kristal silika içerebilir. OSHA, maruziyet riski bulunan koşullarda tozu azaltan uygun yöntemlerin kullanılmasını ve kuru süpürme ya da basınçlı hava uygulamalarının ilgili koşullara göre sınırlandırılmasını belirtir.

Temizlik yapılması binanın kullanıma hazır olduğunu gösterir mi?

Hayır. Temizlik, yüzeylerin ve alanların belirlenen kapsamda temizlenmesini sağlar. Elektrik ve mekanik sistemler, yangın güvenliği, asansörler, su tesisatı, havalandırma performansı ve diğer teknik kabul koşulları ayrıca doğrulanmalıdır.

Yeni teslim edilen binada küf kokusu varsa ne yapılmalı?

Küf kokusu, görünür nem veya su sızıntısı belirtileri varsa yalnızca kokuyu gidermeye odaklanılmamalıdır. Nem kaynağı araştırılmalı, gerektiğinde teknik inceleme ve uygun küf giderme çalışması yapılmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü, kalıcı nemin ve mikrobiyal büyümenin önlenmesini iç ortam sağlığı açısından önemli kabul eder.

Sonuç: Temizlik ve teknik kontroller birlikte planlanmalı

Yeni teslim edilen binaların kullanıma hazırlanması; kaba temizlik, ince temizlik, yüzey kontrolü, toz yönetimi ve son teslim değerlendirmesinin bir arada planlanmasını gerektirir. Camlar, zeminler, sabit donanımlar ve ortak alanlar belirlenen kapsamda temizlenmeli; nem, küf veya su sızıntısı gibi belirtiler yalnızca yüzey temizliğiyle geçiştirilmemelidir.

İç ortam hava kalitesi ve teknik sistemler de kullanım öncesi değerlendirmede önem taşır. Ancak bu konuların tamamı temizlik hizmetinin kapsamına girmez. Havalandırma, elektrik, mekanik tesisat ve yangın güvenliği gibi alanlarda gerekli kontroller ilgili uzmanlar tarafından yürütülmelidir.

Proje yöneticileri ve bina sorumluları için en etkili yaklaşım, iş kapsamını yazılı olarak belirlemek, kontrol listesini binanın kullanım amacına göre uyarlamak ve eksiklerin kapatıldığını kayıt altına almaktır. Böylece temizlik süreci daha izlenebilir hâle gelir ve teslim öncesi koordinasyon kolaylaşır.

Kaynakça

• ASHRAE. (2024). Addendum a to ASHRAE Guideline 10-2023. https://www.ashrae.org/file%20library/technical%20resources/standards%20and%20guidelines/standards%20addenda/g10_2023_a_20240822.pdf
• Centers for Disease Control and Prevention. (2024, April 16). When and how to clean and disinfect a facility. https://www.cdc.gov/hygiene/about/when-and-how-to-clean-and-disinfect-a-facility.html
• Occupational Safety and Health Administration. (t.y.). Silica, crystalline: Construction industry. U.S. Department of Labor. https://www.osha.gov/silica-crystalline/construction-info
• World Health Organization. (2009). WHO guidelines for indoor air quality: Dampness and mould. WHO Regional Office for Europe. https://www.who.int/publications/i/item/9789289041683

Kaynak ve kapsam notu: Bu makale, yeni teslim edilen binalarda temizlik ve kullanıma hazırlık için genel bir uygulama rehberidir. Her bina için aynı kontrol maddeleri veya yöntemler geçerli olmayabilir. Proje şartları, yüzey üreticilerinin talimatları, bina kullanım amacı ve Türkiye'de yürürlükte olan mevzuat ayrıca dikkate alınmalıdır. Kaynakların yayın tarihleri, sürümleri ve güncelliği yayına alınmadan önce yeniden kontrol edilmelidir.